Nieuws
Gezondheidspreventie info: seksueel overdraagbare infecties
19 nov
Wat zijn soi’s?
Seksueel overdraagbare infecties (soi’s) worden voornamelijk overgedragen tijdens onbeschermde seksuele contacten (oraal, vaginaal of anaal). Sommige ervan kunnen ook worden overgedragen via huidcontact, via het bloed of van moeder op kind tijdens de zwangerschap, de bevalling of het geven van borstvoeding. Ze worden veroorzaakt door bacteriën, virussen of parasieten. De meest voorkomende soi’s zijn chlamydia, gonorroe, syfilis, humaan papillomavirus (hpv), virale hepatitis en hiv.
Soi’s kunnen verschillende symptomen veroorzaken, zoals pijn in de onderbuik, ongewone afscheiding of huiduitslag. Ze verlopen echter vaak zonder symptomen. Screening is dus heel belangrijk om infecties op te sporen, tijdig te behandelen en complicaties te beperken, zoals onvruchtbaarheid en bepaalde vormen van kanker. Tegenwoordig zijn er effectieve behandelingen die, als ze op tijd worden start, overdracht kunnen voorkomen, het verloop van de ziekte kunnen stoppen of zelfs tot genezing kunnen leiden.
Download de Gezondheidspreventie Info over seksueel overdraagbare infecties.
Epidemiologische situatie in België en Brussel
In België blijven soi’s een belangrijk volksgezondheidsprobleem. Volgens Sciensano blijft chlamydia de meest gediagnosticeerde soi. In 2024 daalde het aantal diagnoses voor het eerst sinds 2020, terwijl het aantal diagnoses van gonorroe en syfilis bleef stijgen. Voor hiv werden er in België 662 nieuwe diagnoses geregistreerd in 2024, tegenover 665 in 2023. Na een daling gedurende meerdere jaren werd tussen 2021 en 2023, na de coronacrisis, een stijging van het aantal diagnoses waargenomen.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt in het bijzonder getroffen door hiv en andere soi’s, met percentages die 3 tot 5 keer hoger liggen dan in het Vlaamse en het Waalse Gewest. Dat is met name te verklaren door het feit dat Brussel een grote internationale mobiliteit van de bevolking kent en dat bepaalde risicogroepen er oververtegenwoordigd zijn.
De betrokken bevolkingsgroepen verschillen naargelang de infectie. Volgens de nationale gegevens van Sciensano voor 2023 komt chlamydia vooral voor bij jonge vrouwen (15 tot 29 jaar). Gonorroe wordt vaker vastgesteld bij mannen tussen 20 en 39 jaar, waarbij de prevalentie bijzonder hoog is bij mannen die seks hebben met mannen (MSM). Syfilis komt vooral voor bij mannen, met name bij MSM, en treft doorgaans een oudere bevolkingsgroep dan chlamydia. Voor hiv zijn de belangrijkste groepen die in België van oudsher het meest getroffen worden MSM en mensen uit Sub-Sahara-Afrika, hoewel we steeds meer uiteenlopende profielen zien.
Factoren die verband houden met blootstelling aan soi’s
De blootstelling aan soi’s kan door verschillende factoren worden beïnvloed: seksuele praktijken, aantal partners, gebruik van condooms (dat in België afneemt) en andere preventiemiddelen, risicoperceptie, toegang tot betrouwbare en aangepaste informatie en, in bepaalde situaties, drugsgebruik vóór of tijdens seksuele betrekkingen (met inbegrip van chemsex).
In de praktijk: de blootstelling kan niet worden beoordeeld op basis van één specifiek gedrag of het behoren tot één bepaalde groep, omdat ze het resultaat is van meerdere factoren, onder meer in verband met de toegankelijkheid van preventiemiddelen en zorg.
Gecombineerde preventie om soi’s tegen te gaan
Gecombineerde preventie houdt in dat verschillende preventiemethoden worden gecombineerd om het risico op het oplopen van een soi te verminderen en om de besmettingsketens te doorbreken. Die praktijk is gebaseerd op verschillende complementaire tools.
- Beschermingsmiddelen: aan te passen aan de seksuele praktijken (externe of interne condooms, latexdoekjes enz.).
- Vaccinatie: tegen papillomavirus (hpv) en hepatitis A en B.
- Screening: regelmatige screening is belangrijk, zelfs als er bescherming wordt gebruikt, want voorbehoedsmiddelen zijn niet 100% doeltreffend.
- Preventieve behandelingen tegen hiv: PrEP (pre-exposure profylaxe) vermindert het risico op infectie aanzienlijk bij seronegatieve mensen die aan hiv worden blootgesteld. PEP (post-exposure profylaxe) is een spoedbehandeling die zo snel mogelijk na een mogelijke blootstelling moet worden gestart.
- Het principe van ‘Undetectable = Untransmittable (U=U)’: iemand met hiv die een doeltreffende behandeling volgt, waardoor de virale lading niet meer te detecteren is, draagt het virus niet over.
- Partners op de hoogte brengen: om de besmettingsketen te doorbreken.
In de praktijk: het is heel belangrijk om de preventiemiddelen af te stemmen op de gewoonten, behoeften en levenssituatie van elke persoon, om mensen beter te begeleiden bij hun keuzes en therapietrouw te bevorderen.
Toegang tot preventie en zorg: ongelijkheden op het gebied van seksuele gezondheid
De toegang tot preventie en zorg kan worden belemmerd door verschillende obstakels: gebrek aan passende informatie, taalbarrières, financiële of administratieve problemen, onbekendheid met de beschikbare diensten, stigmatisering en discriminatie. Ook sociale en culturele normen rond seksualiteit kunnen invloed hebben op het gebruik van preventiemiddelen.
Die moeilijkheden kunnen vooral spelen bij migranten, sekswerkers, drugsgebruikers, LGBTQIA+-personen, jongvolwassenen en mensen in kwetsbare situaties.
Die factoren kunnen elkaar bovendien versterken en de ongelijkheden op het gebied van seksuele gezondheid vergroten.
In de praktijk: het is heel belangrijk om open en zonder oordeel over seksuele gezondheid te praten en te kijken welke obstakels iemand tegenkomt, zodat je samen met die persoon passende oplossingen kunt zoeken en de toegang tot betrouwbare informatie, preventie en zorg kunt vergemakkelijken.